ABD Başkanı Donald Trump’ın İran ile yeni bir müzakere sürecinin planlanmadığına ve Hürmüz Boğazı’ndaki duruma ilişkin açıklamaları, Washington hattında ekonomi ve yaklaşan Kongre ara seçimleri ekseninde geniş yankı buldu.
TRT Haber Washington Muhabiri Tuna Şanlı’nın aktardıklarına göre, İran ile halihazırda devam eden veya takvime bağlanmış bir görüşme olmadığını vurgulayan Trump, Hürmüz Boğazı’nın açık olduğunu ve Tahran’a yönelik ablukanın sürdürüldüğünü bildirdi. Ancak Trump’ın Hürmüz Boğazı’nı “ABD bölgesi” olarak gösteren harita paylaşımı ve bölgedeki ekonomik dengeler, Washington’daki siyasi analizlerin odağını değiştirdi.
Harita tartışması: Esprili paylaşımların bir yenisi
Trump’ın sosyal medya hesabından Hürmüz Boğazı’na ilişkin paylaştığı ve bölgeyi “Amerikan toprağı” gibi gösteren harita, Washington’da stratejik bir hamleden ziyade Başkan’ın “esprili paylaşımlarından biri” olarak değerlendirildi.
Trump’ın daha önce Grönland, Kanada ve Panama için de benzer haritalar paylaştığını hatırlatan gözlemciler, bu durumun ciddiye alınmadığını ve kamuoyunda büyük bir ses getirmediğini belirtiyor. Hatta Washington’da, bu tür paylaşımların bir kısmının bizzat Başkan tarafından yapılmadığına dair yaygın bir inanışın bulunduğu ifade ediliyor.
Hürmüz Boğazı “açık” mesajı ile piyasa gerçekleri çatışıyor
Trump yönetimi her ne kadar Hürmüz Boğazı’nın trafiğe açık olduğunu savunsa da sahadaki veriler daha karmaşık bir tabloya işaret ediyor. Küresel petrol fiyatlarında son günlerde yaşanan artış, piyasaların Hürmüz Boğazı’ndan geçişleri “sağlıklı” görmediğinin bir kanıtı olarak yorumlanıyor.
Boğazdaki geçiş güvenliğine dair endişeler, doğrudan küresel ekonomiyi ve dönüp dolaşıp ABD iç ekonomisini etkileyen en kritik faktör olarak öne çıkıyor.
Seçim ekonomisi ve Fed denklemi
Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimin ABD iç siyasetine yansıması, özellikle kasım ayında yapılacak Kongre ara seçimleri nedeniyle hayati bir önem taşıyor. Uzmanlar, bölgedeki istikrarsızlığın sürmesinin petrol fiyatlarını tırmandırarak doğrudan ABD’deki pompa fiyatlarına yansıyacağı, artan enerji maliyetlerinin ise genel enflasyonu tetikleyeceği uyarısında bulunuyor. Bu enflasyonist baskının, ABD Merkez Bankasının (Fed) faiz indirimi kararlarını sürekli ertelemesine yol açabileceği ve sonuçta oluşacak ekonomik tablonun sandık tercihlerini doğrudan etkileyebileceği değerlendiriliyor.
Ekonomik verilerdeki bu olası kötüleşmenin, Kasım ayındaki seçimlerde Cumhuriyetçi Parti’ye “fatura” olarak kesilmesinden endişe ediliyor. Bu nedenle Trump yönetiminin, seçim öncesi ekonomiyi korumak adına boğazın açık kalması için azami çaba sarf ettiği kaydediliyor.
Söylemde yumuşama: “Yok ederiz”den “ılımlı tona”
Trump’ın İran retoriğinde son dönemde belirgin bir ton değişikliği gözleniyor. Birkaç hafta öncesine kadar “yok edeceğiz”, “taş üstünde taş bırakmayacağız” gibi çok ağır askeri tehditlerde bulunan Trump’ın, son günlerde “müzakere yok” dese de daha ılımlı bir dil kullandığı görülüyor. Bu durum, gerilimi daha fazla tırmandırmanın Hürmüz Boğazı trafiğini, dolayısıyla da Amerikan ekonomisini vuracağı gerçeğiyle açıklanıyor.
İran’ın “ekonomik köşeye sıkıştırma” Stratejisi
Analizlere göre İran, bu ekonomik hassasiyetin farkında bir strateji izliyor. Tahran yönetiminin, belli aralıklarla Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğini tehdit ederek Trump’ı ekonomik olarak köşeye sıkıştırmaya çalıştığı belirtiliyor. İran’ın temel hedefinin, bu ekonomik baskı üzerinden Trump üzerinde savaşın tamamen bitirilmesi ve yaptırımların esnetilmesi yönünde bir koz elde etmek olduğu ifade ediliyor.
Sonuç olarak Washington’da, Kasım ayına kadar sürecin büyük bir savaşa evrilmeyeceği, ancak tarafların karşılıklı “söz düellosu” ve “kontrollü gerginlik” stratejisiyle birbirlerini ekonomik ve siyasi olarak test etmeye devam edeceği öngörülüyor.
