AYDIN HASAN – ASENA YATAĞAN – Toplantıdan sonra yayınlanan ortak açıklamada; ince ve hassas bir diplomasi yürütülüldüğünün işaretleri ile caydırıcılık mesajının ulusal mevzuata dayandırılarak verilmesi dikkat çekti. Uzmanlar, Mekke İttifakı’nın kurumsalllaşma aşamasında verdiği ilk sınavla ilgili Milliyet’e şu değerlendirmede bulundu:
Sıcak temas testi
ANKASAM Başkanı Prof. Dr. Mehmet Seyfettin Erol: Riyad’daki olağanüstü toplantı, teorik bir güvenlik mimarisinin sahada “Sıcak Temas Testi”ne tabi tutulması olarak karşımıza çıkmaktadır. Nitekim Husilerin saldırıları, paktın caydırıcılık iddialarını operasyonel bir gerçeklikle yüzleştirmiştir. Diplomatik dilin ötesine geçilerek “askeri kuvvet konuşlandırılması” gibi doğrudan reaktif adımların atılmasıdır. İttifak, bu adımla bölgesel savunmada proaktif bir askeri entegrasyon sürecini resmen başlatmıştır denilebilir.
Stratejik sigorta kutusu
Savunma taahhüdünün “ulusal mevzuatlara uygunluk” şartına bağlanması, “Esnek Mukavemet Doktrini”nin diplomatik tezahürüdür. Bu formül, Husi ve arkasındaki güçlere karşı en üst düzeyde caydırıcılık sinyali verirken, üye ülkeleri kontrolsüz bir savaşın içine çekilmekten koruyan bir “Stratejik Sigorta Kutusu” işlevi görmektedir. Türkiye açısından bu şart, Ankara’nın bölgedeki askeri angajmanlarını bir “Egemenlik Optimizasyonu” süzgecinden geçirmesine olanak tanımaktadır. Türkiye, Suudi Arabistan’ın toprak bütünlüğünü savunma noktasında Çelik Kubbe veya hava savunma ve teknik personel desteği gibi “Maliyet-Etkin Kabiliyet Tahsisi” yapabilir. Ancak bunu yaparken, TBMM’nin tezkere mekanizması gibi iç hukuk süreçlerini öne sürerek, operasyonların kapsamını ve derinliğini bizzat kontrol etme esnekliğini elinde tutar, ona manevra alanı sunar. Zira bu durum Ankara’ya, pakt içinde “otomatik bir savaş tetikleyicisi” (NATO 5. Maddesinin katı yorumu gibi) altında ezilmeden, kendi jeopolitik önceliklerine göre şekillenen bir “Seçici Angajman ve Akıllı Külfet Paylaşımı” alanı sunmaktadır. Türkiye böylece, bölgesel istikrar aktörü rolünü pekiştirirken, asimetrik krizlerin doğrudan cephe ülkesi olma riskini bertaraf etme imkan ve kabiliyetine de erişmiş olmaktadır.
Meclis kararı gerektirmez
Emekli Tümgeneral Mehmet Okkan: Henüz çok başlangıcında olan bir ittifak olduğu için birçok ihtiyacı var. Bu ihtiyacın en önemli kısmı ise normlar. Yani kararların alınması ve bu kararların da artık bir şekilde ete kemiğe büründürülmesi gereken hususlar yaşanıyor. Savunma ve güvenlik işbirliği kapsamında üç ülkenin özellikle Suudi Arabistan’ın bazı ihtiyaçlarını karşılama imkân ve kabiliyeti var. Bazı yetenekler var ki, bunun için meclis kararı gerekmiyor. Örneğin bir istihbarat işbirliği kavramını düşününüz. Bunun için herhangi bir şekilde meclis kararı gerekmiyor. Savunma bakanları seviyesinde alınabilecek bir karar bu veya dışişleri bakanları seviyesinde alınacak bir karar. Diğer taraftan yine benzer yetenek olarak, o ülkenin sınır güvenliğinin sağlanması konusunda bazı ihtiyaçlarının karşılanması noktasında, savunma sanayisiyle ilgili alışverişler noktasında da herhangi bir meclis kararı gerekmiyor. Böyle olunca tabii ki alınan kararların bir kısmı da zaten doğrudan uygulamaya gidecek.
Caydırıcılık önemli
Dışişleri Bakanlığı ile NATO’da kritik görevlerde bulunan ve ismini vermek istemeyen emekli bir büyükelçi: Onay süreci olmadan, yasal süreç neyse ona bağlı olarak ‘evet, diyor, orada konuşlandırmak lazım’ diyor. O da normalde, stratejik olarak mühim olan saldırıya karşı koymak değil, saldırıya karşı koymadan önce onu caydırmaktır. Caydırıcılık savunmadan önce gelir. O, bir caydırıcılık unsuru olarak oraya konmuş belli ki. Mühim olan saldırıya karşı hep birlikte olmak değil. Mesela NATO’nun 5. Maddesi şimdiye kadar hemen hemen hiç uygulanmadı.
Bu başarısız mı demek? Tam tersine, başarılı demek. Çünkü caydırıcılık kuvvetli demek. Bir kere uygulandı, o da İkiz Kuleler yıkıldığında uygulandı. O da terörle ilgili bir bağlamda. Bu çerçevede mütalaa edilebilir. İster Husiler olsun ister başkası olsun, mühim olan burada yapılmış bir saldırı var. “Artık biz bundan sonra buna göre tedbir alacağız, bu gibi durumlara…” diye caydırıcılık boyutunu daha gerçek hale getirmek bakımından görüyorum ben. Bu, kâğıt üzerinde kalan bir şey değil, ciddi bir şeydir deyip de onun kâğıt üzerindeki etkisini artırmak. Çünkü onun etkisi kâğıt üzerinde de önemlidir ama böyle desteklenmesi gerekir.
Ortadoğu’nun NATO’su
ABD Temsilciler Meclisi’nde Cumhuriyetçi Partisi üyesi olarak görev yapan ve ABD Başkanı Donald Trump’a yakınlığı ile bilinen Joe Wilson, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “Mekke Savunma İttifakı, Ortadoğu’nun NATO’su olma potansiyeline sahip. Husi-İran destekli saldırganlığına karşı ittifakı harekete geçirdikleri için müttefiklerimiz Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan’a minnettarım” ifadesini kullandı.