ABD’nin New York kentindeki Birleşmiş Milletler Genel Kurulu esnasında gerçekleşen ‘İran’ konulu görüşmelerin, henüz bir çözüm üretmekten uzak olduğu görülüyor.
Bu görüşmelerden en önemli ve dikkat çekeni İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile ABD Başkanı Donald Trump’ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff arasında gerçekleşti. Görüşme, ABD Başkanı Trump’ın çatışma çözüme kavuşmazsa İran İslam Cumhuriyeti’ni “yok edebileceğini” söylediği gün gerçekleşti. Nitekim Katar’ın arabuluculuğuyla Arakçi ve Witkoff’un katıldığı görüşmede herhangi bir ilerleme kaydedilmediği bildirildi.
Bu iki ülkenin Haziran ayındaki ateşkesin bozulmasından bu yana yapılan ilk doğrudan görüşmesiydi. Witkoff, “yapıcı ve umut verici olacağını umduğumuz” bir dizi görüşmenin tamamlandığını söyledi. Trump ise görüşmenin ardından İran’la temasların sürdüğünü ve bir anlaşmaya varılacağını düşündüğünü söyledi. Trump, şu ana kadar başaramadığı İran anlaşmasının Kasım seçimlerinden hemen sonra gerçekleşeceğine inandığını söylemişti.
İran şartları sundu
Öte yandan görüşmede Tahran’ın stratejik Hürmüz Boğazı’nı yeniden açması için öne sürdüğü şartlar ABD tarafına iletildi. İran devlet medyasına göre görüşmede, boğazın yeniden açılması için öne sürülen şartlar arasında deniz ablukasının derhal kaldırılması, dondurulmuş İran varlıklarının derhal serbest bırakılması ve tüm direniş cephelerinde savaşın sona erdirilmesinin bulundu. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, “Bu etkileşim, İran’ın şartlarını iletmeyi amaçlıyordu” ifadesini kullandı. Tarafların açıklamalarında görüşmenin sürdürülebileceğine ilişkin mesajlar yer alırken, İran tarafı müzakerelerin ilerlemesini belirli şartların yerine getirilmesine bağlamaya devam etti.
Diyalog çağrısı
Bölge ülkeleri ise taraflara diyalog çağrısı yaptı. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda konuşan Türkiye, Katar ve Ürdün liderleri, Körfez bölgesinin geleceği için Tahran ile diyalog çağrısında bulunurken, İsrail’e yönelik uluslararası baskının artırılmasını yineledi. Ürdün Kralı 2. Abdullah, İsrail söz konusu olduğunda kararların defalarca kâğıt üzerinde kaldığını söylerken, sorunun mevcut araçların eksikliğinden kaynaklanmadığını vurguladı. İran’la ilgili olarak Kral 2. Abdullah, savaşın ticaret ve yatırımı sekteye uğrattığını, dünya genelinde enerji ve gıda faturalarını kabarttığını ifade etti. Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamad Al Sani ise, Körfez bölgesinin yakın tarihinin ‘en tehlikeli dönemlerinden birinden’ geçtiğini ve İran’la savaşın, yıllar boyunca diplomatik çözümleri ertelemenin birikmiş sonucu olduğunu söyledi. Şeyh Temim, Tahran’la yapılacak kalıcı bir anlaşmanın İran dâhil tüm bölgeyi güvence altına alması gerektiğini söyledi. Şeyh Temim, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması çağrısında bulundu.
‘Öldüren İsrail, terörist biz miyiz?’
BM Genel Kurulunda konuşan İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, vatanlarını son nefeslerine kadar savunacaklarını vurgulayarak, “İsrail Gazze’de 80 binden fazla masumu öldürürken, binlerce kişiyi de evlerinden ayırdı. Bu konumda biz mi terörist oluyoruz? Biz sadece bağımsız yaşamayı arzuluyoruz. Üniversitelerimizi, okullarımızı, hastanelerimizi, altyapı sistemlerimizi hedef aldılar bunların hepsi uluslararası hukuka aykırıdır” dedi. Konuşmasında Trump’ın, İran’ı “terörist” olarak nitelendirmesine ABD ve İsrail’in savaş sırasında öldürdüğü sivillerin ve çocukların fotoğraflarını göstererek cevap veren Pezeşkiyan, İranlıların “terörün kurbanları olduğunu” söyledi. Pezeşkiyan’ın ABD ve İsrail’in askeri eylemlerini eleştirdiği anlarda, BM Genel Kurul salonunda bulunan ABD temsilcisi oturumu terk etti.
‘Bomba İsrail’de’
İsrail’in nükleer silahlara sahip olduğunu söyleyen Pezeşkiyan, “Atom bombası İsrail’de, denetçiler İran’da. İsrail öldürüyor ama yaptırım İran’a uygulanıyor” diye konuştu.
