Günümüzde dünyanın büyük bölümü birbirine internet, ulaşım ve iletişim ağlarıyla bağlı olsa da gezegenin farklı bölgelerinde dış dünyayla neredeyse hiç temas kurmadan yaşayan binlerce insan bulunuyor.
Tahminlere göre Güney Amerika, Asya ve Pasifik’te yaklaşık 10 ülkede en az 196 “temassız” veya “izole” yerli topluluk yaşadığı belirtili. Bu toplulukların bir bölümü dış dünyayla yalnızca aralıklı temas kurarken, bazılarının ise kendilerini diğer insanlardan bilinçli şekilde uzak tuttuğu ifade edildi.
Bu gruplar genellikle yaşam alanlarına petrol, madencilik, tarım ve kereste faaliyetleri gibi dış müdahalelerin ulaşması nedeniyle istemedikleri temaslarla da karşı karşıya kalıyor.
Uzmanlar “temassız halk” kavramının kesin bir tanımının bulunmadığını belirtti. Birleşmiş Milletler’in de bu grupları “özgür, temassız, gizli veya görünmez halklar” ve “gönüllü izolasyondaki topluluklar” gibi farklı ifadelerle tanımladığı belirtildi.
Survival International araştırmacısı Hal Russell ise temassız halkları, dış dünyadan genellikle kaçınan ve dışarıdakilerle kalıcı ilişkileri bulunmayan yerli topluluklar olarak tanımlıyor.
SENTİNELESE: DIŞ DÜNYAYA KAPILARINI TAMAMEN KAPATTILAR
Dünyanın en izole halklarından biri olarak gösterilen Sentinelese, Hindistan’a bağlı Andaman ve Nikobar Adaları’ndaki Kuzey Sentinel Adası’nda yaşıyor.
Yaklaşık 60 kilometrekarelik adada yaşayan topluluğun kendisine ne ad verdiği dahi bilinmiyor. Bu nedenle “Sentinelese” adı, yaşadıkları adadan geliyor.
Survival International’a göre Sentinelese halkının Andaman Adaları’nda 55 bin yıla kadar uzanan bir geçmişe sahip olduğu düşünülüyor. Avcı-toplayıcı yaşam biçimini sürdüren topluluk, kıyılarda balıkçılık yapıyor ve el yapımı kanolar kullanıyor.
Sciencealert’in haberine göre nüfuslarının 50 ila 150 kişi arasında olduğu tahmin ediliyor ancak dış dünyaya kapalı olmaları nedeniyle kesin bir sayı vermek mümkün değil.
Adaya yaklaşan teknelere ve helikopterlere ok ve yaylarla karşılık verdikleri biliniyor. Waterloo Üniversitesi’nden antropolog Simron Singh, bu davranışın aslında açık bir mesaj taşıdığını belirterek, “Rahatsız edilmek istemediklerini söylüyorlar” değerlendirmesinde bulunuyor.
Hindistan yönetimi de hem Sentinelese halkını dışarıdan gelebilecek hastalıklardan korumak hem de ziyaretçilerin güvenliğini sağlamak amacıyla adanın çevresinde yaklaşık 5 kilometrelik alana giriş yasağı uyguluyor.
Adada şimdiye kadar yalnızca birkaç yabancının bulunduğu biliniyor. 2018’de Amerikalı misyoner John Allen Chau’nun adaya yasa dışı şekilde gitmesinin ardından öldürülmesi, topluluğun dış dünyaya yönelik tutumunu bir kez daha gündeme getirmişti.
‘AYAK İZLERİNİ SİLİYORLAR’
Dünyadaki izole yerli toplulukların yaklaşık yüzde 95’inin Amazon Havzası’nda yaşadığı tahmin ediliyor. Antropolog Beatriz Huertas’a göre Peru’nun orta kesimindeki Amazon ormanlarında yaşayan Kakataibo topluluğu, dünyanın en az temas kuran halkları arasında bulunuyor.
Huertas, bu grubun yalnızca diğer dış topluluklardan değil, bölgedeki diğer yerli halklardan dahi nadiren görüldüğünü belirtiyor. Hatta topluluğun bulunmamak için ayak izlerini toprakla kapattığı ifade ediliyor.
Uzmanlara göre bunun temel nedeni, dış dünyayla geçmişte yaşanan temasların topluluk açısından olumlu sonuçlar doğurmaması. Huertas, izolasyonun bu topluluklar için bir “korunma stratejisi” olduğunu vurguladı.
Amazon bölgesinde benzer şekilde dış dünyadan kaçınan başka topluluklar da bulunuyor. Bunlardan biri olan Kawahiva, temas kurmaktan o kadar başarılı biçimde kaçındı ki topluluk hakkında yalnızca tesadüfi karşılaşmalar ve tek bir video kaydı bulunuyor. Kawahiva’nın ayrı bir topluluk olarak ancak 1999 yılında tanındığı belirtiliyor.
DÜNYANIN EN BÜYÜK TEMASSIZ TOPLULUĞU
Peru’nun uzak ormanlarında yaşayan Mashco Piro halkı da dünyanın en izole toplulukları arasında yer alıyor. Yaklaşık 750 kişiden oluştuğu tahmin edilen Mashco Piro, dünyanın en büyük temassız yerli topluluğu olarak değerlendiriliyor.
Topluluğun bazı üyelerinin 19. yüzyılda Amazon’daki kauçuk çiftliklerinde köleleştirilen insanların soyundan geldiği düşünülüyor. Bu kişilerin daha sonra kaçıp ormanların derinliklerine sığındığı ve topluluğun zamanla dış dünyadan uzaklaştığı belirtiliyor.
‘TAŞ DEVRİ’NDE YAŞAMIYORLAR’
Uzmanlar, “temassız halk” ifadesinin bu topluluklar hakkında yanlış bir algı oluşturabileceğine dikkat çekiyor. Antropologlara göre bu grupların dış dünyayla temaslarının sınırlı olması, onların “Taş Devri’nde sıkışıp kaldıkları” anlamına gelmiyor.
Beatriz Huertas, hiçbir topluluğun çevresinde yaşanan gelişmelerden tamamen izole olamayacağını belirterek, bu halkların tarihin belirli bir döneminde “donup kalmadığını” ifade ediyor.
Bir diğer yaygın yanlış kanı ise bu toplulukların dış dünyayı daha yakından tanımaları halinde onunla iletişim kurmak isteyecekleri düşüncesi. Uzmanlara göre ise bu toplulukların dış dünyayla temas kurmama kararı bilinçli bir tercih olabilir.
İZOLASYONUN ARDINDA ACI DOLU BİR TARİH VAR
Sciencealert’ten edinilen bilgilere göre birçok topluluğun dış dünyadan uzak durmasının arkasında geçmişte yaşanan çatışmalar, hastalıklar, sömürgecilik ve zorla temas bulunuyor.
Örneğin Andaman Adaları’ndaki Büyük Andamanlıların nüfusunun, İngiliz yerleşimcilerle yaşanan çatışmalar ve dışarıdan taşınan hastalıklar nedeniyle 20. yüzyılın ortalarına kadar yüzde 99’a varan oranda azaldığı belirtiliyor.
Sentinelese halkının da 19. yüzyılda İngiliz sömürgecilerle temas ettiği ve bazı üyelerinin kaçırıldığı, hastalıklara maruz kaldığı ve hayatını kaybettiği biliniyor. Bu deneyimlerin, topluluğun bugün dış dünyaya karşı sergilediği temkinli ve düşmanca tutumun şekillenmesinde rol oynamış olabileceği değerlendiriliyor.
Suudi Arabistan’da fabrika yangını! 16 işçi hayatını kaybetti
Yemen’de gerilim yeniden tırmanıyor! Husilere ait mevziler vuruldu